- Του Περικλή Ζορζοβίλη
Ισχυρή δυναμική απόκτησε η προμήθεια νέων αεροσκαφών τακτικών μεταφορών για τις ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ) κατόπιν των δηλώσεων του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια μετά τη συνεδρίαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ), την περασμένη Δευτέρα. Ο υπουργός, σε συνέχεια της έγκρισης της Εν-Συνεχεία-Υποστήριξης (Ε-Σ-Υ) και αναβάθμισης των ηλεκτρονικών των C-27J Spartan, προανήγγειλε την προμήθεια δύο ή τριών νέας γενιάς μεταγωγικών αεροσκαφών, προσθέτοντας ότι «είναι κάτι που θα συζητήσουμε στο μέλλον, αφού ενημερωθεί και η Βουλή».
Σημειώνεται ότι στον εγκεκριμένο Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2025-2036 έχει περιληφθεί πίστωση ύψους 500 εκατ. ευρώ για την προμήθεια τεσσάρων αεροσκαφών τακτικών μεταφορών με αρχική πρόβλεψη χρηματοδότησης από το 2036 και μετά. Μετά την υπουργική δήλωση, εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί η προτεραιότητα του προγράμματος.
Ανταγωνιστές για το πρόγραμμα της ΠΑ είναι τα C-130J και C-390, για τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν διεξαχθεί επανειλημμένες παρουσιάσεις και επαφές με τις κατασκευάστριες και η ΠΑ έχει αιτηθεί τεχνικά και οικονομικά στοιχεία. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας», στην πρόσφατη απάντηση της αμερικανικής κυβέρνησης στο ελληνικό αίτημα για τιμή και διαθεσιμότητα το κόστος για έξι αεροσκάφη της επιμηκυμένης έκδοσης C-130J30 ανέρχεται σε 900 εκατ. δολάρια, ενδεικτικό κόστος ανά μονάδα 150 εκατ. δολάρια (περίπου 130 εκατ. ευρώ), ενώ το μοναδιαίο κόστος για το C-390 ανέρχεται σε 142 εκατ. ευρώ.
Το κατασκευής Lockheed Martin C-130J Super Hercules, που παράγεται σε 20 εκδόσεις, αποτελεί το νεότερο μέλος της οικογενείας C-130 που φέτος συμπληρώνει 72 χρόνια συνεχούς παραγωγής με περισσότερες από 2.800 μονάδες σε 70 διαφορετικές εκδόσεις για 70 χώρες ανά τον κόσμο. Μέχρι σήμερα έχουν παραχθεί περισσότερα από 560 C-130J, που έχουν συμπληρώσει περισσότερες από 3 εκατ. ώρες πτήσης σε 26 χώρες. Διαθέτει μέγιστη ικανότητα μεταφοράς φορτίου 21,18 τόνων και εμβέλεια έως 4.000 χλμ. (με φορτίο 18,14 τόνων, χωρίς εναέριο ανεφοδιασμό).
Το κατασκευής της βραζιλιάνικης Embraer C-390 Millenium αποτελεί τον νεαρότερο ανταγωνιστή, μαζί με το κατασκευής Airbus A400M Atlas, του μονοπωλίου του C-130 στις τακτικές αερομεταφορές που χρονολογείται από το 1956, όταν εντάχθηκε σε υπηρεσία με την Αεροπορία των ΗΠΑ η αρχική έκδοση C-130A. Το A400M έχει μέχρι σήμερα συγκεντρώσει 178 παραγγελίες από 10 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας που έχει παραλάβει 10 αεροσκάφη του τύπου. Με ικανότητα μεταφοράς φορτίου μέγιστου βάρους 37 τόνων (πρόσφατα αυξήθηκε σε 40 τόνους) σε αποστάσεις έως 3.300 χλμ., αποτελεί αεροσκάφος τακτικών μεταφορών που μπορεί επίσης να εκτελέσει και στρατηγικές αποστολές, αλλά δεν προσέλκυσε το ενδιαφέρον της ΠΑ.
Το C-390 είναι αεριωθούμενο (δύο στροβιλοκινητήρες διπλής ροής), ενώ τα C-130J και A400M είναι ελικοφόρα (τέσσερις ελικοστροβιλοκινητήρες). Εχει μέγιστη ικανότητα μεταφοράς φορτίου 26 τόνων και εμβέλεια 5.020 χλμ. με φορτίο 14 τόνων. Μέχρι σήμερα έχει συγκεντρώσει παραγγελίες από 11 χώρες για 47 αεροσκάφη (με επιπλέον 17 ως δικαιώματα προαίρεσης), εκ των οποίων έχουν παραδοθεί τα 14. Αξιοσημείωτο είναι ότι επί αρκετά χρόνια η εμπορική προώθηση του C-390 δεν είχε αποφέρει καρπούς, αλλά από το 2020 άρχισε να καταγράφει διαδοχικές επιτυχίες σε όλο τον κόσμο.
Στην αξιολόγηση παράμετρο που θα πρέπει να συνυπολογιστεί αποτελούν τα κόστη για την υποδομή υποστήριξης, συντήρησης και εκπαίδευσης. Σε περίπτωση επιλογής του C-390 είναι αυτονόητο ότι αυτή θα πρέπει να δημιουργηθεί εκ του μηδενός, ενώ για το C-130J θα απαιτηθεί η αναβάθμιση της υφιστάμενης, ενώ σε κάποιο βαθμό είναι δυνατή η αξιοποίηση κοινών ανταλλακτικών με το C-130H.
Σημαντική παράμετρο θα πρέπει επίσης να αποτελέσει το ποσοστό συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας στην παραγωγή και την υποστήριξη του αεροσκάφους. Η ΕΑΒ (Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία) έχει από το 2010 ενεργό συμμετοχή στην παραγωγή του C-130J για την παγκόσμια αγορά.
Στο πλαίσιο του προγράμματος συμπαραγωγής κατασκευάζει ως μοναδικός προμηθευτής της Lockheed Martin παγκοσμίως δομικά συγκροτήματα (regular assemblies). Τον Ιούλιο του 2022, όταν η κρατική εταιρία ανακοίνωσε την παράδοση του 2.000στού δομικού συγκροτήματος, σημείωσε ότι «μετά και τη σημερινή παράδοση, 285 C-130J σε όλο τον κόσμο θα πετούν με ενσωματωμένα τα υποσυγκροτήματα της ΕΑΒ».
Επίσης η ΕΑΒ έχει αναλάβει την κατασκευή των δύο τομέων (plugs) που τοποθετούνται έμπροσθεν και όπισθεν της πτέρυγας για να αυξήσουν το μήκος της ατράκτου κατά συνολικά 4,572 μέτρα (επιτρέποντας τη μεταφορά οκτώ παλετών έναντι έξι του C-130Η), καθώς και των επικαλύψεων (panels) για το άνω μέρος και τα πλευρά της ατράκτου. Την παρούσα περίοδο συζητείται η επέκταση των συμβάσεων υποκατασκευής μέχρι το 2029 και αναμένεται να διαπιστωθεί εάν και ποια επίπτωση θα υπάρξει στην περίπτωση που η ΠΑ επιλέξει τον ανταγωνιστή.
Οι ελληνικές τακτικές αερομεταφορές τα τελευταία 50 χρόνια
Το 1975 τοποθετείται η παραγγελία για 12 νέας κατασκευής αεροσκάφη C-130H Hercules που αναβάθμισαν δραματικά τις δυνατότητες αερομεταφοράς φορτίων βάρους έως 19 τόνων και προσωπικού. Οι παραδόσεις τους άρχισαν τον Σεπτέμβριο του 1975 και ολοκληρώθηκαν τον Μάιο του 1977, ενώ η επίσημη ένταξή τους σε υπηρεσία έλαβε χώρα στις 28 Νοεμβρίου 1975 στην αεροπορική βάση της Σούδας, σε κοινή τελετή με τα A-7H Corsair II. Δύο εκ των αεροσκαφών απωλέσθηκαν σε ατυχήματα. Το «748» στο όρος Οθρυς στις 5 Φεβρουαρίου 1991 με 63 νεκρούς (το πιο πολύνεκρο ατύχημα στην ιστορία της ΠΑ), και το «750» στο όρος Πάστρα, βόρεια της Οινόης, στις 20 Δεκεμβρίου 1997, με πέντε νεκρούς. Τον Αύγουστο του 1992 έγινε η προμήθεια πέντε επιπλέον αεροσκαφών της παλαιότερης έκδοσης C-130B ως πλεονάζοντος αμυντικού υλικού (EDA) από τα αποθέματα των ΗΠΑ.
Το 2002 ανατέθηκαν οι συνολικού ύψους 90 εκατ. δολαρίων Συμβάσεις 001Γ/02 (με την καναδική πρώην SPAR Aerospace) και 002Γ/2002 (με την ΕΑΒ) για την αναβάθμιση των ηλεκτρονικών πτήσης (AUP: Avionics Upgrade) των 15 αεροσκαφών C-130B/-H της ΠΑ.
Στις 29 Ιανουαρίου 2003 υπογράφεται η ύψους 273.750.191 εκατ. δολαρίων (σε σημερινή ισοτιμία 236.949.953 ευρώ) Σύμβαση 004Γ/03 με την τότε κοινοπραξία LMATTS (Lockheed Martin Alenia Tactical Transport Systems) για την προμήθεια 12 αεροσκαφών μέσης μεταφορικής ικανότητας (ΜΜΙ) C-27J Spartan, εξοπλισμού υποστήριξης, ανταλλακτικών και εκπαίδευσης. Η σύμβαση κατά την υλοποίησή της αντιμετώπισε προβλήματα, ενώ το 2013 αποφασίστηκε η περικοπή της παραλαβής των τεσσάρων τελευταίων αεροσκαφών που θα ήταν εξοπλισμένα με το σύστημα λήψης καυσίμου εν πτήσει IFRRS (In Flight Refueling Receiver System).
Από το 2010 και μετά, η λόγω μνημονίων δραστική περικοπή των πιστώσεων σε συνδυασμό με την αδυναμία της ΕΑΒ στην εκτέλεση των προγραμματισμένων εργοστασιακών συντηρήσεων, μείωσαν σημαντικά τις διαθεσιμότητες των C-130. Για παράδειγμα το 2018, μεταξύ των C-130 που βρίσκονταν σε υπαίθρια αποθήκευση στις εγκαταστάσεις της ΕΑΒ αναμένοντας προγραμματισμένη εργοστασιακή συντήρηση, περιλαμβάνονταν τρία που είχαν αφιχθεί το 2013 και τρία το 2014! Την τελευταία διετία η διαθεσιμότητα των C-130 έχει μεν βελτιωθεί, αλλά η οριστική αντιμετώπισή της προϋποθέτει την επίλυση των δομικών προβλημάτων της ΕΑΒ.
Δημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 29/03/2026
