Η ιρανική στρατιωτική μηχανή βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή. Από την εσωτερική της δομή και τον ιδεολογικό της προσανατολισμό, μέχρι τις εξωτερικές επιχειρήσεις και τη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με το Ισραήλ, ο στρατός του Ιράν αποτελεί έναν πολύπλοκο και συχνά παρεξηγημένο μηχανισμό.
Το παρακάτω Explainer επιχειρεί να αποσαφηνίσει τα κρίσιμα δεδομένα μέσα από 12 βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις.
1. Ποιος έχει την ανώτατη διοίκηση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων;
Η ανώτατη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων του Ιράν ανήκει στον Ανώτατο Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος ελέγχει τη στρατιωτική και πολιτική στρατηγική της χώρας. Αυτός ο ρόλος τού δίνει απόλυτη εξουσία στη λήψη αποφάσεων για την άμυνα και τις επιχειρήσεις.
2. Ποιος είναι ο ρόλος του προέδρου και του υπουργού Άμυνας;
Ο πρόεδρος και ο υπουργός Άμυνας δεν συμμετέχουν άμεσα στην αλυσίδα διοίκησης των ενόπλων δυνάμεων, η οποία υπάγεται αποκλειστικά στον Ανώτατο Ηγέτη (Αγιατολάχ). Η επιρροή τους περιορίζεται σε πολιτικές και συμβουλευτικές λειτουργίες μέσω του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
3. Ποια είναι τα βασικά σώματα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων;
Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις χωρίζονται σε τρία βασικά σώματα:
- Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), με ιδεολογικό και στρατιωτικό ρόλο, που ελέγχει το πυραυλικό οπλοστάσιο και τις ειδικές δυνάμεις.
- Τον τακτικό στρατό (Artesh), που είναι ο συμβατικός στρατός.
- Τη Διοίκηση Αστυνόμευσης (LEC), η οποία περιλαμβάνει αστυνομικές και εσωτερικές δυνάμεις ασφαλείας.
4. Πώς οργανώνεται η ανώτατη στρατιωτική διοίκηση;
Υπάρχουν δύο βασικά επιτελεία:
- Το Γενικό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων (AFGS), που παρέχει στρατηγική καθοδήγηση.
- Το Αρχηγείο Khatam ol Anbia, το οποίο συντονίζει τις κοινές επιχειρήσεις και τον πολεμικό σχεδιασμό.
5. Ποια είναι η αποστολή και οι υπηρεσίες του τακτικού στρατού (Artesh);
Ο Artesh έχει αποστολή την άμυνα της χώρας έναντι εξωτερικών απειλών και τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας. Αποτελείται από:
- Χερσαίες Δυνάμεις
- Ναυτικό
- Αεροπορία
- Δυνάμεις Αεράμυνας
Ο εξοπλισμός του είναι κυρίως παλαιός, λόγω των κυρώσεων, γεγονός που περιορίζει την επιχειρησιακή του ικανότητα.
6. Ποιος είναι ο ρόλος και η σύνθεση του IRGC;
Το IRGC λειτουργεί παράλληλα με τον τακτικό στρατό και έχει επιρροή σε στρατιωτικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Διαχειρίζεται το πυραυλικό οπλοστάσιο, τα drones και τις εξωτερικές επιχειρήσεις μέσω της Δύναμης Quds. Περιλαμβάνει:
- Χερσαίες Δυνάμεις
- Ναυτικό
- Αεροδιαστημική Δύναμη
- Δύναμη Quds
- Την παραστρατιωτική οργάνωση Basij και υπηρεσίες πληροφοριών
7. Πώς αντιμετωπίζει το Ιράν τις απειλές σύμφωνα με το στρατιωτικό του δόγμα;
Το ιρανικό δόγμα διακρίνει:
«Εξωτερικές» απειλές: Άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις
«Σκληρές» απειλές: Εσωτερική ασφάλεια, κυβερνοεπιθέσεις, διαδηλώσεις
«Ήπιες» απειλές: Πολιτισμικές και κοινωνικές επιρροές από τη Δύση
Οι ένοπλες δυνάμεις είναι οργανωμένες για την αντιμετώπιση όλων αυτών των τύπων απειλών.
8. Ποια είναι η κατάσταση του ιρανικού στρατιωτικού εξοπλισμού;
Ο εξοπλισμός του Artesh είναι παλαιός και περιορισμένος λόγω κυρώσεων. Αντίθετα, το IRGC έχει αναπτύξει σημαντικά το οπλοστάσιό του σε βαλλιστικούς πυραύλους και drones, διαθέτοντας το μεγαλύτερο απόθεμα πυραύλων στη Μέση Ανατολή. Η αεράμυνα βασίζεται κυρίως σε ρωσικά συστήματα S-300, που έχουν πληγεί από ισραηλινές επιθέσεις.
9. Πώς έχει επηρεαστεί η στρατιωτική ηγεσία του Ιράν από πρόσφατες συγκρούσεις;
Σε πρόσφατες συγκρούσεις με το Ισραήλ, έχουν σκοτωθεί πολλοί κορυφαίοι αξιωματούχοι του IRGC και του Γενικού Επιτελείου. Αυτές οι απώλειες έχουν προκαλέσει κενά στην ιεραρχία και αυξάνουν τον κίνδυνο στρατηγικών σφαλμάτων.
10. Ποιοι είναι οι βασικοί στρατιωτικοί στόχοι των ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν;
Το Ισραήλ στοχεύει:
- Πυρηνικές εγκαταστάσεις
- Στρατιωτικές βάσεις
- Υποδομές πληροφοριών
- Αποθήκες πυρομαχικών
- Πολιτικο-στρατιωτικές υποδομές
Ένας από τους κύριους στόχους είναι και η εξουδετέρωση της στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν για την αποσταθεροποίηση του καθεστώτος.
11. Ποιος είναι ο ρόλος της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij;
Η Basij υπάγεται στο IRGC και δραστηριοποιείται κυρίως στην εσωτερική ασφάλεια, την καταστολή διαδηλώσεων, την προπαγάνδα και την πολιτική άμυνα. Πρόσφατα έχει ενισχυθεί σε πανεθνικό επίπεδο για την ενδυνάμωση του καθεστώτος.
12. Πώς επηρεάζουν οι διεθνείς κυρώσεις και συγκρούσεις το μέλλον των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων;
Οι διεθνείς κυρώσεις εμποδίζουν την ανανέωση εξοπλισμού και την εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας, ενώ οι συγκρούσεις —ιδίως με το Ισραήλ— έχουν φθείρει την ηγεσία και τις στρατιωτικές υποδομές. Το Ιράν αναγκάζεται να βασίζεται σε εσωτερικές παραγωγές και τακτικές ασύμμετρου πολέμου για να διατηρήσει την αποτρεπτική του ισχύ.
